Książka "Nowogródzki Okręg AK w dokumentach" otwiera nowy cykl wydawniczy Warszawskiego Oddziału IPN zatytułowany "Dopalanie Kresów", poświęcony polskiej działalności niepodległościowej na północno-wschodnich terenach II Rzeczypospolitej. W dalszej kolejności przygotowywane są tomy poświęcone Ziemi Grodzieńskiej (powiaty Grodno i Wołkowysk) oraz województwu wileńskiemu. W niniejszym tomie zaprezentowane zostały dokumenty wytworzone przez struktury AK różnego szczebla, działające na Ziemi Mickiewicza. Szczególne znaczenie mają dokumenty Komendy Okręgu AK Nowogródek, powstałe w latach 1943-1944. Wymieniają one nazwiska blisko dwóch tysięcy kresowych obrońców niepodległości Polski i całości jej granic, przy czym w wielu przypadkach jest to jedyna wzmianka na temat owych ludzi, często znanych tylko z pseudonimu i organizacyjnego przydziału, poległych w walce z okupantem niemieckim lub sowieckim. Dokumenty te stają się więc jedynym świadectwem istnienia i zarazem swego rodzaju pomnikiem żołnierzy Polski Podziemnej, poległych na "straconych posterunkach" - na Ziemiach Utraconych.
6. Kilka odautorskich uwag i myśli, co nie nowe o „Maturze 1939 roku. W wyniku kataklizmu II wojny światowej oraz komunistycznego terroru, na ziemiach II Rzeczypospolitej doszło do niemal zupełnej likwidacji całych grup społecznych: zniszczono ziemiaństwo, zdziesiątkowano inteligencję, przedsiębiorców i rzemieślników. Rząd sowiecki, dzieląc łup z III Rzeszą, zajął ponad połowę Polski, a zamieszkującą tam ludność wymordowano bądź wywieziono, poddając nieludzkiemu zniewoleniu. Podobny los spotkać miał wypracowane przez pokolenia dobra cywilizacyjne i kulturowe: Warszawa, wspaniałe i nowoczesne miasto o historii równie bogatej jak Wilno czy Lwów, w roku 1944 zostało zniszczone przez Niemców i cynicznie dobite przez komunistów [1].
5. Szkoła w Kownie sto lat później – rok 1920. Po 1824, procesie filomatów i filaretów za „szerzenie nierozsądnego nacjonalizmu polskiego za pomocą nauczania”, szkoły powiatowej w Kownie nie zamknięto, jednak z biegiem lat musiała ulec wzmagającemu się procesowi rusyfikacji. W roku 1831 w listach Wacława Pelikana, ówczesnego rektora Uniwersytetu Wileńskiego, wymieniana jest jako szkoła „przykładna i zachowująca idealny porządek”; sam Uniwersytet, ukazem carskim, zamknięty został 1 maja 1832 roku.
W 1843 roku akademicką placówkę przeniesiono do Rosiejń, a w jej miejsce ulokowano szkołę z Kroż. Ta ostatnia, jako gimnazjum gubernialne, mieściła się i funkcjonowała w gmachu byłego kolegium do roku 1863, gdy ostatecznie została przejęta przez Kościół prawosławny (kościół i klasztor pozyskano już w 1824), dając początek najstarszej litewskiej szkole średniej w Kownie: Gimnazjum Maironisa.
Zbiorowym bohaterem tej książki jest społeczność osady Kolonia Wileńska, która w lipcu 1944 roku, podczas operacji "Ostra Brama" - walk oddziałów Armii Krajowej z Niemcami o Wilno - z wielkim oddaniem organizowała polowy szpital wojskowy. Autor publikacji, mieszkaniec tej osady, jeden z żołnierzy Okręgu Wileńskiego AK, opisał zaangażowanie i trud jego urządzenia, zdobywania żywności, leków, wyposażenia, a także ofiarną służbę lekarzy, pielęgniarek i całej lokalnej społeczności.
Książka stanowi ważne i poruszające świadectwo bohaterstwa, patriotyzmu i heroicznego poświęcenia mieszkańców Kolonii Wileńskiej, wspomagających żołnierski trud oddziałów Armii Krajowej, która na kresowych, wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej podjęła walkę o jej byt niepodległy.
Kolejny tom serii, w prezentującej spisy i zwięzłe biogramy osób piastujących urzędy grodzkie i ziemskie w Wielkim Księstwie Litewskim od średniowiecza do upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Nieoceniona pomoc dla badaczy i wszystkich zainteresowanych historią Polski i Litwy okresu staropolskiego.
Metryka Litewska. Rejestry podymnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Województwo mścisławskie 1667 r
Redaktor: Rafał Degiel
16.02.2009.
Opracował: Andrzej Rachuba
Wydawnictwo: DiG, Instytut Historii PAN
Warszawa 2008
ss. 95 + 4 nlb,
ISBN: 978-83-7181-561-4
Kolejny tom edycji Metryki Litewskiej zawiera rejestr podatkowy (abjuratę) z roku 1667, prowadzony dla woj. mścisławskiego. Zawiera on informację o wysokości obciążenia podatkowego, nazwisko właściciela, nazwę dóbr i ich wielkość w dymach.
Praca zbiorowa
.jpg)
Autor: Ryszard Filipowicz
Redakcja: Andrzej Rachuba
Opracował: Andrzej Rachuba